క్రికెట్.. ఆట మాత్రమే కాదు.. అదొక మనీమెషిన్

• ప్రపంచ స్థాయి లీగ్‌లతో సమానంగా వేల కోట్ల ఆదాయం

• టీవీ వీక్షకులను దాటేసిన డిజిటల్ ప్రేక్షకులు

• స్పాన్షర్ చేసిన టాటా గ్రూప్ ఆదాయం రూ.500 కోట్లు పెరిగింది

మార్చిలో రాయల్ ఛాలెంజర్స్ బెంగళూరు (ఆర్‌సీబీ) రూ.16,600 కోట్లకు, ఆ తర్వాత రాజస్థాన్ రాయల్స్ రూ.15,100 కోట్లకు అమ్ముడైనప్పుడు క్రికెట్ ప్రపంచం ఆశ్చర్యపోయింది. ఐపీఎల్ ప్రారంభంలో మొత్తం ఎనిమిది జట్లు కలిపి ఎంత ధర పలికాయో, ఇప్పుడు కేవలం రెండు ఫ్రాంచైజీలే దాని కంటే దాదాపు ఐదు రెట్లు ఎక్కువ ధరకు అమ్ముడయ్యాయి. ప్రపంచ క్రీడా లీగ్‌ల విలువలో ఐపీఎల్ ఇప్పుడు ఎనఎఫఎల్ (ఫుట్‌బాల్), ఎన్‌బీఏ (బాస్కెట్ బాల్) సరసన నిలిచింది. ఏడాదికి కేవలం 8-10 వారాలు మాత్రమే జరిగే ఒక క్రికెట్ టోర్నమెంట్‌కు ఇంత భారీ విలువ ఎలా సాధ్యమవుతోంది? మీడియా, సాంకేతికత, వినియోగదారుల ప్రవర్తన, ఆర్థిక వ్యూహాల కలయికే ఐపీఎల్‌కు నేడున్న ఈ విలువను నిర్ణయిస్తున్నాయి.

NFL (ఫుట్‌బాల్ లీగ్) జట్ల సగటు విలువ 7 బిలియన్ డాలర్ల కంటే ఎక్కువే ఉంటుంది. అక్కడ మీడియా హక్కుల ద్వారా ఒక్కో ఫ్రాంచైజీకి ఏటా సుమారు 312 మిలియన్ డాలర్లు అందుతాయి. ఇదే తర్కాన్ని ఐపీఎల్‌కు వర్తింపజేస్తే, మీడియా హక్కుల ద్వారా జట్టుకు సగటున రూ.484 కోట్లు అందుతున్నాయి కాబట్టి, విలువ రూ.10,600 కోట్ల వరకు ఉండాలి. కానీ, ఇటీవలి ఒప్పందాలు రూ.16,000 కోట్ల స్థాయిలో ఉన్నాయి.

ఈ భారీ విలువకు కారణమేంటి?

ఐపీఎల్ భారీ మీడియా సామర్థ్యాన్ని పరిశీలిస్తే, దీన్ని ‘క్యాచ్‌మెంట్ ఏరియా’గా పిలవచ్చు. మీడియా హక్కుల విలువ 2008లో రూ.800 కోట్ల నుంచి 2023-27 సీజన్‌లో రూ.9,600 కోట్లకు చేరుకుని, ఏటా 18% చొప్పున వృద్ధి చెందింది. జియో డేటాబేస్ ప్రకారం, 65 కోట్ల మంది ఉన్న డిజిటల్ ప్రేక్షకులు ఇప్పుడు టెలివిజన్ వీక్షకుల సంఖ్యను దాటేశారు. 2025 ఐపీఎల్‌లో మూడు గంటల సగటు మ్యాచ్ సమయం, 2,300 కోట్ల వీడియో వ్యూస్ వంటి ఎంగేజ్‌మెంట్ గణాంకాలు, ప్రపంచంలోని అత్యంత ఆకర్షణీయమైన డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లతో సమానంగా ఉన్నాయి. ఐపీఎల్ మ్యాచ్‌కు మీడియా హక్కుల ఆదాయం రూ.140 కోట్లకు పైగా ఉంది.బ్రాండ్‌ల విషయానికి వస్తే, అమెరికాలో సూపర్ బౌల్ ఎలాంటి పాత్ర పోషిస్తుందో, ఐపీఎల్ కూడా ఉత్పత్తి ఆవిష్కరణలు, కస్టమర్ యాక్టివేషన్స్ కోసం అత్యధిక రీచ్ కలిగిన ప్లాట్‌ఫారమ్‌గా మారింది. టైటిల్ స్పాన్సర్‌షిప్ ధర, డీఎలఎఫ్ హయాంలో ఏటా రూ.40 కోట్లుగా ఉండగా, ప్రస్తుత సీజన్‌లో టాటా గ్రూప్ ఆధ్వర్యంలో ఏడాదికి రూ.500 కోట్లకు పెరిగింది. ప్రకటనల ఆదాయం 2008లో రూ.350 కోట్ల నుంచి 2025 నాటికి సుమారు రూ.5వేల కోట్లకు చేరుకుంది.

అగ్రశ్రేణి ఫ్రాంచైజీలు ఏడాదికి రూ.600-700 కోట్ల ఆదాయాన్ని ఆర్జిస్తున్నట్లు అంచనా, అందులో 75% పైగా ఆదాయం మ్యాచ్ మొదలవ్వకముందే ఖరారవుతుంది. మీడియా హక్కుల ద్వారా వచ్చే ఆదాయం స్థిరమైన నగదు ప్రవాహాన్ని సృష్టిస్తుంది.

మహిళల ప్రీమియర్ లీగ్ (డబ్ల్యూపీఎల్) మరో కోణాన్ని జోడిస్తోంది. 2025 నాటికి దీని పర్యావరణ వ్యవస్థ విలువ రూ.1,275 కోట్లుగా ఉన్నప్పటికీ, అది క్రమంగా వృద్ధి చెందుతోంది. డబ్ల్యూపీఎల్ 2025 టెలివిజన్ రేటింగ్స్ గత ఏడాదితో పోలిస్తే సుమారు 150% పెరిగాయి, డిజిటల్ వీక్షకుల సంఖ్య 70% పెరిగింది. ఆన్‌లైన్ గేమింగ్ నిషేధం వల్ల ఏటా సుమారు రూ.1,500-2,000 కోట్ల ప్రకటనల ఖర్చు తగ్గుముఖం పట్టింది.

అయితే, ఇంకా ఆట పూర్తి కాలేదు. అమెజాన్, నెట్‌ఫ్లిక్స్, యాపిల్, గూగుల్ వంటి ప్రపంచ స్థాయి టెక్ సంస్థలు మీడియా హక్కుల కోసం పోటీ పడేందుకు వేచి ఉన్నాయి. భారతీయ వినియోగదారులను చేరుకోవడానికి ఐపీఎల్ మాత్రమే అత్యంత ప్రభావవంతమైన కంటెంట్ ప్రాపర్టీ. 2028 ఒలింపిక్స్‌లో క్రికెట్ చేరడం, అమెరికాలో ‘మేజర్ లీగ్ క్రికెట’ వృద్ధి చెందుతుండటం, ప్రపంచ స్థాయి స్ట్రీమింగ్ సంస్థలు పట్టించుకోలేనంత భారీ అంతర్జాతీయ ప్రేక్షకులను ఐపీఎల్‌కు అందిస్తోంది.

- హర్ష గొయాంకా, టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా కోసం