ఎండల్లో ఎన్యుమరేటర్లు... ఏసీ గదుల్లో విధానాలు

• జనాభా లెక్కలు కాదు... దేశ భవిష్యత్తు మ్యాప్!

• డిజిటల్ భారత్‌కు జనగణన పరీక్ష

• క్షేత్రస్థాయి కష్టాలే గణాంకాల నాణ్యతకు ప్రమాణం

• విజయమా? వైఫల్యమా? నిర్ణయించేది ఫీల్డ్ సిబ్బందే

(సత్యంన్యూస్,శ్రీకాకుళం)

భారతదేశ భవిష్యత్ విధానాలు, సంక్షేమ పథకాలు, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం, సామాజిక న్యాయం వంటి కీలక అంశాలకు పునాది వేసేది జనాభా గణన. దేశంలోని ప్రతి పౌరుడి ఉనికి, జీవన పరిస్థితులు, సామాజిక-ఆర్థిక స్థితిగతులను నమోదు చేసే ఈ మహత్తర ప్రక్రియ కేవలం గణాంకాల సేకరణ మాత్రమే కాదు.. ప్రభుత్వ ప్రణాళికలకు దిశానిర్దేశం చేసే జాతీయ వ్యాయామం. అయితే 2027 జనాభా గణన కోసం ప్రస్తుతం జరుగుతున్న గృహ జాబితా (హౌస్ లిస్టింగ్) దశలో క్షేత్రస్థాయి సిబ్బంది ఎదుర్కొంటున్న ఇబ్బందులు ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి.

ఈసారి జనాభా గణన పూర్తిగా డిజిటల్ విధానంలో నిర్వహించడం ఒక చారిత్రక అడుగు. స్మార్ట్‌ఫోన్ యాప్‌లు, జియో ట్యాగింగ్, రియల్‌టైమ్ మానిటరింగ్ వంటి సాంకేతిక సదుపాయాలు ప్రక్రియను మరింత పారదర్శకంగా, వేగవంతంగా మార్చే అవకాశముంది. అయితే కాగితంపై కనిపించే ఈ ఆధునిక వ్యవస్థ క్షేత్రస్థాయిలో మాత్రం ఎన్నో సమస్యలను ఎదుర్కొంటోంది.

దేశవ్యాప్తంగా వేలాది మంది ఉపాధ్యాయులు, ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు ఇంటింటికీ తిరుగుతూ సమాచారాన్ని సేకరిస్తున్నారు. 40 డిగ్రీలకు పైగా నమోదవుతున్న ఉష్ణోగ్రతల్లో గంటల తరబడి పనిచేయడం వారి ఆరోగ్యానికే సవాలుగా మారింది. నగరాల్లో అపార్ట్‌మెంట్‌లలో ప్రవేశం నిరాకరణ, గ్రామాల్లో ప్రజలకు అవగాహన లోపం, పగటి వేళల్లో ఇళ్లలో ఎవరూ లేకపోవడం వంటి పరిస్థితులు సిబ్బందిని తీవ్రంగా ఇబ్బంది పెడుతున్నాయి.

ముఖ్యంగా మహిళా ఎన్యుమరేటర్ల పరిస్థితి మరింత క్లిష్టంగా ఉంది. భద్రతా కారణాల వల్ల చాలామంది తమ భర్తలు లేదా కుటుంబ సభ్యులను వెంట తీసుకెళ్లాల్సి వస్తోంది. కొన్నిచోట్ల వేధింపులు, అవమానకర ప్రవర్తన, ప్రవేశ నిరాకరణ వంటి ఘటనలు నమోదవడం బాధాకరం. దేశానికి అత్యంత కీలకమైన ప్రజాసేవ నిర్వహిస్తున్న సిబ్బందికి కనీస భద్రతా హామీ లేకపోవడం ప్రభుత్వ యంత్రాంగం దృష్టికి రావాల్సిన అంశం.

ఇక డిజిటల్ వ్యవస్థలోని లోపాలు మరో పెద్ద సమస్యగా మారాయి. ఇంటర్నెట్ కనెక్టివిటీ సరిగా లేకపోవడం, యాప్‌లు తరచూ పని చేయకపోవడం, డేటా అప్‌లోడ్‌లో అంతరాయాలు ఏర్పడటం వల్ల సిబ్బంది అదనపు ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటున్నారు. తమ వ్యక్తిగత మొబైల్ ఫోన్లనే ఉపయోగించాల్సి రావడం కూడా ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతోంది. డిజిటల్ ఇండియా లక్ష్యాల గురించి గొప్పగా చెప్పుకునే దేశంలో, జనాభా గణన వంటి అత్యంత కీలక కార్యక్రమం కూడా నెట్‌వర్క్ సమస్యలతో ఇబ్బందులు పడటం వాస్తవ పరిస్థితిని ప్రతిబింబిస్తోంది.

అంతకన్నా ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే, ప్రస్తుతం దేశం 2011 జనాభా గణన గణాంకాలపైనే ఆధారపడి విధానాలు రూపొందిస్తోంది. 2021లో జరగాల్సిన గణన కోవిడ్ కారణంగా వాయిదా పడడంతో ఇప్పటికే ఆరు సంవత్సరాల ఆలస్యం జరిగింది. ఈ నేపథ్యంలో తాజా జనాభా గణన కచ్చితత్వం, విశ్వసనీయత అత్యంత కీలకం. క్షేత్రస్థాయి సిబ్బంది ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలు డేటా నాణ్యతను ప్రభావితం చేసే ప్రమాదం ఉంది.

అందువల్ల ప్రభుత్వం కేవలం సాంకేతికతను ప్రవేశపెట్టడమే కాకుండా, దానిని అమలు చేసే సిబ్బందికి అవసరమైన సౌకర్యాలు, భద్రత, శిక్షణ, సాంకేతిక సహకారం కూడా అందించాలి. మహిళా సిబ్బందికి ప్రత్యేక భద్రతా ఏర్పాట్లు, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మెరుగైన కనెక్టివిటీ, యాప్‌ల పనితీరుపై తక్షణ చర్యలు తీసుకోవాలి. అవసరమైతే జంటలుగా ఎన్యుమరేటర్ల నియామకాన్ని కూడా పరిశీలించాలి.

జనాభా గణన విజయవంతమైతే దేశ ప్రణాళికలకు బలమైన పునాది ఏర్పడుతుంది. కానీ ఆ విజయానికి మూలస్తంభాలైన క్షేత్రస్థాయి సిబ్బంది సమస్యలను విస్మరిస్తే, గణాంకాల వెనుక ఉన్న వాస్తవ చిత్రమే అస్పష్టంగా మారే ప్రమాదం ఉంది. ఎండల సెగలో, అనేక అవరోధాల మధ్య పనిచేస్తున్న ఎన్యుమరేటర్ల కృషిని గుర్తించి, వారికి అవసరమైన మద్దతు అందించడం ప్రభుత్వ బాధ్యత మాత్రమే కాదు.. జనాభా గణన విశ్వసనీయతకు కూడా అదే మూలాధారం.

ప్రపంచ అనుభవాలు చెబుతున్న పాఠాలు

• జనాభా గణనలో భారతదేశం ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లు కొత్తవి కావు. ప్రపంచంలోని అనేక దేశాలు కూడా ఇలాంటి సమస్యలను ఎదుర్కొన్నాయి. అయితే వాటిని ఎలా అధిగమించాయన్నది భారత్‌కు ఉపయోగకరమైన పాఠం.

• 2020లో అమెరికా జనాభా గణన సమయంలో లక్షలాది మంది తమ వివరాలను ఇవ్వడానికి నిరాకరించారు. ముఖ్యంగా వలసదారులు, మైనారిటీ వర్గాలు ప్రభుత్వంపై ఉన్న అనుమానాలతో సహకరించలేదు. కోవిడ్ మహమ్మారి కారణంగా సర్వే సిబ్బంది ఇంటింటికీ వెళ్లడం కూడా కష్టమైంది. దీంతో అమెరికా ప్రభుత్వం ఆన్‌లైన్ నమోదు, పోస్టల్ సర్వేలు, టెలిఫోన్ ద్వారా సమాచారం సేకరణ వంటి ప్రత్యామ్నాయాలను ప్రవేశపెట్టింది. అయినప్పటికీ కొన్ని వర్గాలు పూర్తిగా నమోదు కాకపోవడంతో గణాంకాల కచ్చితత్వంపై ప్రశ్నలు తలెత్తాయి.

• 2021లో బ్రిటన్ జనాభా గణనలో ఎక్కువ మంది ప్రజలు స్వయంగా ఆన్‌లైన్‌లో తమ వివరాలు నమోదు చేసుకున్నారు. దీనివల్ల సిబ్బందిపై భారం తగ్గింది. అయితే వృద్ధులు, గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజలు, ఇంటర్నెట్ లేని కుటుంబాలకు ప్రత్యేక సహాయ కేంద్రాలు ఏర్పాటు చేయాల్సి వచ్చింది. ఇది ఒక విషయం స్పష్టం చేసింది.. డిజిటల్ వ్యవస్థ ఎంత ఉన్నా మానవ సహకారానికి పూర్తిగా ప్రత్యామ్నాయం కాలేదు.

• 2022లో బ్రెజిల్ జనాభా గణనకు నిధుల కొరత ఏర్పడింది. ఫలితంగా సిబ్బంది సంఖ్య తగ్గింది. చాలా ప్రాంతాల్లో సర్వేలు ఆలస్యమయ్యాయి. అమెజాన్ అడవుల్లోని గిరిజన ప్రాంతాలకు చేరుకోవడం కష్టమైంది. తర్వాత బ్రెజిల్ ప్రభుత్వం అదనపు నిధులు కేటాయించి ప్రత్యేక బృందాలను పంపించాల్సి వచ్చింది. ఇది జనాభా గణనను ఖర్చు తగ్గించే కార్యక్రమంగా చూడకూడదని ప్రపంచానికి గుర్తు చేసింది.

• ఆఫ్రికాలో అతిపెద్ద దేశమైన నైజీరియాలో కొన్ని ప్రాంతాల్లో తీవ్రవాద సమస్యలు, సామాజిక అశాంతి కారణంగా జనాభా గణన సిబ్బంది ప్రాణాపాయ పరిస్థితుల్లో పనిచేశారు. కొన్ని జిల్లాల్లో సైనిక భద్రత మధ్య సర్వే నిర్వహించాల్సి వచ్చింది. భారతదేశంలో మహిళా ఎన్యుమరేటర్లు భద్రతా సమస్యలను ఎదుర్కొంటున్న నేపథ్యంలో ఈ ఉదాహరణ మరింత ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంటుంది.

• 2020లో చైనా జనాభా గణనలో మొబైల్ యాప్‌లు, బిగ్ డేటా, జీపీఎస్ టెక్నాలజీ, ప్రభుత్వ డేటాబేస్‌ల అనుసంధానం వంటి ఆధునిక విధానాలను ఉపయోగించింది. అయితే అక్కడ కూడా లక్షలాది మంది సిబ్బందిని క్షేత్రస్థాయిలో నియమించారు. అంటే సాంకేతికత ఎంత అభివృద్ధి చెందినా మానవ వనరులు అవసరమేనని చైనా అనుభవం చెబుతోంది.

ఇక మన దేశం విషయానికి వస్తే..

2011లో దేశవ్యాప్తంగా సుమారు 27 లక్షల మంది ఎన్యుమరేటర్లు పనిచేశారు. అప్పట్లో మొత్తం ప్రక్రియ కాగితాల ఆధారంగా సాగింది. ఫారమ్‌లు తప్పిపోవడం, చేతిరాత పొరపాట్లు, డేటా ఎంట్రీలో ఆలస్యం, ఫలితాల విడుదలకు సంవత్సరాల సమయం వంటి సమస్యలు ఎదురయ్యాయి. అయితే ఇప్పుడు డిజిటల్ విధానం రావడంతో కొత్త సమస్యలు వచ్చాయి. ఇప్ప్పుడు 33 లక్షల మంది ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయులు, ఇతర సిబ్బందిపై ఆధారపడి ఈ ప్రక్రియ కొనసాగుతుంది. 140 కోట్ల జనాభాకు సంబంధించి గృహవసతి, సౌకర్యాలు, జనాభా వివరాలపై సర్వ చేయడానికి వీరికి ఏడాదిపాటు సమయం ఉంది. ప్రతీ కుటుంబానికి 33 ప్రశ్నలతో కూడిన సర్వే చేయాలి. ఉత్తరప్రదేశ్ పెద్ద రాష్ట్రం కావడంతో ప్రైవేటు పాఠశాలల్లో పని చేస్తున్న ఉపాధ్యాయులను కూడా ఎన్యూమరేషన్‌కు తీసుకున్నారు. ఆ తర్వాత వీరు కోర్టుకెళ్లారు.

విధాన రూపకర్తలు గుర్తుంచుకోవాల్సిన విషయం

దేశం 5 ట్రిలియన్ డాలర్ల ఆర్థిక వ్యవస్థ కావాలని కలలు కంటున్నప్పుడు, ఆ కలలకు అవసరమైన ప్రాథమిక గణాంకాలను సేకరిస్తున్న సిబ్బందికి కనీస సౌకర్యాలు, భద్రత, సాంకేతిక మద్దతు కల్పించడం అత్యవసరం. ప్రభుత్వ భవనాల్లో తయారయ్యే విధానాలకు పునాది, ఎండల్లో చెమటోడ్చే ఎన్యుమరేటర్లే. వారి కష్టం కనిపించకపోయినా, దేశ భవిష్యత్తు గణాంకాల కచ్చితత్వం వారి భుజాలపైనే నిలబడి ఉంది.

గణాంకాల వెనుక కనిపించని కష్టం

ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రజాస్వామ్య దేశమైన భారతదేశంలో జనాభా గణన కేవలం సంఖ్యల లెక్కింపు కాదు. దేశ ఆర్థిక, సామాజిక, రాజకీయ ప్రణాళికలకు మార్గదర్శకంగా నిలిచే అత్యంత కీలక ప్రక్రియ. పాఠశాలలు ఎక్కడ నిర్మించాలి? ఆసుపత్రులు ఎన్ని కావాలి? ఏ ప్రాంతంలో ఎంతమంది పేదలు ఉన్నారు? పార్లమెంట్, అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాల పునర్విభజన ఎలా జరగాలి? సంక్షేమ పథకాలు ఎవరికి చేరాలి? వంటి అనేక నిర్ణయాలకు జనాభా గణన ఆధారంగా నిలుస్తుంది.

డిజిటల్ జనగణన... కానీ నేలమీద కష్టాలు

2027 జనాభా గణన భారత చరిత్రలో తొలి పూర్తిస్థాయి డిజిటల్ జనగణన. స్మార్ట్‌ఫోన్ యాప్‌లు, జియో ట్యాగింగ్, రియల్‌టైమ్ డేటా పర్యవేక్షణ, ఆన్‌లైన్ స్వీయ నమోదు వంటి ఆధునిక విధానాలు ప్రవేశపెట్టారు. సాంకేతికంగా ఇది పెద్ద ముందడుగు. అయితే సాంకేతికత అందుబాటులో ఉండటం ఒక విషయం. అది సజావుగా పనిచేయడం మరో విషయం. దేశంలోని అనేక గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఇంటర్నెట్ కనెక్టివిటీ ఇప్పటికీ అస్థిరంగానే ఉంది. కొండ ప్రాంతాలు, అటవీ ప్రాంతాలు, గిరిజన గ్రామాల్లో మొబైల్ సిగ్నల్ కూడా సరిగా లభించని పరిస్థితులు ఉన్నాయి. ఫలితంగా ఎన్యుమరేటర్లు ముందుగా కాగితాలపై వివరాలు నమోదు చేసి, తర్వాత ఇంటికి వెళ్లి యాప్‌లో అప్‌లోడ్ చేయాల్సి వస్తోంది. ఇది సమయ వ్యయం మాత్రమే కాదు, పొరపాట్లకు కూడా దారి తీస్తుంది. యాప్ తరచూ నిలిచిపోవడం, లాగిన్ సమస్యలు, డేటా సేవ్ కాకపోవడం వంటి ఫిర్యాదులు కూడా వినిపిస్తున్నాయి. డిజిటల్ వ్యవస్థపై ఆధారపడుతున్న ప్రభుత్వానికి ఇవి హెచ్చరికలే.

ప్రజల్లో అపోహలు - సహకారానికి అడ్డంకి

జనాభా గణన అంటే ఏమిటో ఇప్పటికీ చాలామందికి స్పష్టమైన అవగాహన లేదు. కొందరు తమ ఆస్తి వివరాలు చెబితే ఆదాయపన్ను శాఖ దృష్టిలో పడతామని భయపడుతున్నారు. మరికొందరు ఈ సమాచారం భవిష్యత్తులో తమకు నష్టంగా మారుతుందని భావిస్తున్నారు. కొన్ని మురికివాడల్లో గతంలో ఈ సర్వే ఆధారంగా ఇళ్లు కూల్చివేస్తారని ప్రచారం జరిగింది. మరోవైపు కొందరు ఇందులో పాల్గొంటే ప్రభుత్వ పథకాలు వస్తాయని ఆశిస్తున్నారు. ఈ రెండు పరిస్థితులూ సరైనవి కావు. జనాభా గణన సమాచారాన్ని విధాన రూపకల్పన కోసమే ఉపయోగిస్తారు. ప్రజల్లో అవగాహన పెంచేందుకు ప్రభుత్వ ప్రచార కార్యక్రమాలు మరింత విస్తృతంగా నిర్వహించాల్సిన అవసరం ఉంది.

జనాభా గణన ఆలస్యమైతే నష్టమే

భారతదేశంలో చివరి జనాభా గణన 2011లో జరిగింది. 2021లో జరగాల్సిన తదుపరి గణన కరోనా కారణంగా వాయిదా పడింది. ఫలితంగా ప్రస్తుతం ప్రభుత్వాలు 15 సంవత్సరాల క్రితం సేకరించిన గణాంకాల ఆధారంగా నిర్ణయాలు తీసుకుంటున్నాయి. ఈ మధ్యకాలంలో భారతదేశ జనాభా నిర్మాణంలో విపరీత మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి.

పట్టణీకరణ వేగంగా పెరిగింది, అంతర్గత వలసలు అధికమయ్యాయి, కుటుంబ పరిమాణం తగ్గింది, వృద్ధుల సంఖ్య పెరిగింది, విద్య, ఆరోగ్యం, ఉపాధి అవసరాలు మారాయి. అయితే ఇవన్నీ అధికారిక గణాంకాల్లో ప్రతిబింబించడం లేదు. ఫలితంగా అభివృద్ధి ప్రణాళికలు వాస్తవ పరిస్థితులకు దూరమయ్యే ప్రమాదం ఉంది.

కుల గణనకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం

రిజర్వేషన్లు, సామాజిక న్యాయం, వెనుకబడిన వర్గాల అభివృద్ధి, సంక్షేమ పథకాల పంపిణీ వంటి అంశాలపై భవిష్యత్తులో జరిగే చర్చలకు ఈ డేటా ఆధారంగా మారే అవకాశం ఉంది. అందుకే ఈ గణనలో ప్రతి వివరమూ కచ్చితంగా నమోదు కావడం అత్యంత అవసరం.